Neden yüzey işlemi?
Çıplak çelik atmosfere maruz kaldığında yılda 50-200 mikron hızla korozyona uğrar. Sahil bölgeleri, kimyasal tesisler, yüksek nem ortamlarında bu hız 3-5 katına çıkar. Korozyona uğramış çelik hem estetik kayıp hem de mukavemet kaybıdır.
Doğru yüzey işlemi sistemi; çeliğin ekonomik ömrünü 5 yıldan 50 yıla uzatabilir.
Sistemin omurgası: TS EN ISO 12944
Çelik korozyon koruması Türkiye ve Avrupa'da bu standartla yönetilir. Standart, ortamı 5 ana sınıfa böler:
- C1: İç mekan, kuru
- C2: İç mekan, az nemli + kırsal dış mekan
- C3: Şehir/sanayi alanı, normal nem
- C4: Yoğun sanayi alanı, sahil yakını
- C5: Sahil, kimyasal tesisleri, yüksek korozyon
Her ortam sınıfı için boya sistemi ve toplam kuru film kalınlığı (DFT) farklıdır. C1'de 80 mikron yeterken, C5'te 320 mikronun üstüne çıkılır.
Standart sıralama
1. Kumlama (yüzey hazırlığı)
Boya tutması için kritik adım. Çelik üzerindeki pas, kalamin ve yağ tabakası temizlenir, mikroskopik pürüzlülük sağlanır.
- Sa 2: İyi kumlama (eski endüstriyel pas için yeterli)
- Sa 2.5: Çok iyi kumlama (standart endüstriyel — ÖNERİLİR)
- Sa 3: Mükemmel — sahil/kimyasal tesisler için
Kumlama abrasivi olarak çelik bilye, korund veya kuvars kumu kullanılır. Yüzey temizliği ISO 8501 standardına göre kontrol edilir.
2. Astar boya (primer)
Boya sisteminin korozyon koruyucu kalbi. Zinc-rich epoxy primer standarttır — içeriğindeki çinko, çeliğin galvanik korumasını sağlar (anot olur).
- Tipik DFT: 60-80 mikron
- Çinko içeriği: en az %85
- Uygulama yöntemi: havalı sprey
3. Ara kat (intermediate)
Toplam film kalınlığını artıran ve UV/mekanik dayanım sağlayan tabaka. Genellikle polyamide epoxy.
- Tipik DFT: 80-120 mikron
4. Son kat (topcoat)
Estetik renk + UV dayanımı. Polyurethane (PU) topcoat standarttır.
- Tipik DFT: 50-80 mikron
- RAL renk kodu üzerinden seçilir
- Mat / yarı mat / parlak finiş
Sıcak daldırma galvaniz
C4-C5 ortamlarında veya bakım yapılması zor yapılarda boyaya alternatif çözüm: sıcak daldırma galvaniz. Çelik elemanlar 450°C'de erimiş çinko banyosuna daldırılır.
- Tipik kalınlık: 70-150 mikron çinko
- Beklenen ömür: 30-50 yıl (boya sisteminin 2-3 katı)
- Maliyet: standart boyalı sistem + %30-50
- Tercih edilir: sahil tesisleri, açık yapı, asma germe yapı
Galvaniz üstüne ek olarak boya da uygulanabilir (duplex sistem); estetik gerektiğinde yapılır.
Yangın koruma boyası (intumescent)
Yangın yönetmeliğine tabi tesislerde (alışveriş merkezi, hastane, terminal, çok katlı endüstriyel yapı) çelik elemanlar için intumescent (kabaran) boya uygulanır.
Yangın anında bu boya 60-90°C'de 20-50 katına şişer, çelik etrafında izolasyon tabakası oluşturur ve mukavemet kaybını geciktirir.
- R30 (30 dakika) — düşük yük yapılarda
- R60 — standart endüstriyel
- R90 — yüksek riskli ortam
- R120 — kritik yapılar
Kalınlık, profil kesit faktörüne (Hp/A) ve hedef R süresine göre tabloyla belirlenir. Yetkili teknik onay raporu ile uygulanır.
Doğru sistem nasıl seçilir?
- Ortam sınıfını belirle: Tesis lokasyonu (sahil mi, sanayi mi, iç mekan mı?)
- Hedef ömrü belirle: 15 yıl (kısa) — 25 yıl (orta) — 50 yıl (uzun)
- Bakım imkanını değerlendir: Bakım yapılabiliyorsa boya, yapılamıyorsa galvaniz
- Yangın gereksinimini ekle: Yönetmelik R60+ istiyorsa intumescent boya zorunlu
- Bütçeyle uyumlu sistem seç: Standart boya en ucuz, duplex galvaniz+boya en pahalı
"Boya seçimi mühendislik kararıdır; estetik karar değildir. Yanlış sistem 5 yılda paslanır, doğru sistem 50 yıl sorunsuz dayanır."